Türk Tarihi/İslamiyet öncesi Türk devletleri

Vikikitap, özgür kütüphane
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Türk adının anlamları[değiştir]

Türk adına gerek kaynaklarda, gerek araştırmalarda türlü anlamlar verilmiştir. Miğfer, terk edilmiş, olgunluk çağı, deniz kıyısında oturan adam, vb.

  • A. Wembry'ye göre Türk kelimesi türemekten gelmektedir.
  • Ziya Gökalp'e göre Türk kelimesi türeli (kanun, nizam sahibi) anlamına gelmektedir.
  • K. Müller Türk adının güçlü, kuvvetli anlamına geldiğini gösteren bir belge yayımlamıştır.
  • Coğrafi ad olarak Türkiye tabiri ilk defa Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmıştır.

Orta Asya'daki başlıca kültür çevreleri[değiştir]

  • Anav (en eski kültür)
  • Afanesyevo (Türklerin en eski kültür merkezi)
  • Andronova (prototürkler)
  • Karasuk
  • Tagar (en yeni ve gelişmiş kültür)

Kurulan devletler[değiştir]

Orta Asya'da:

  • İskitler
  • Büyük Hun Devleti
  • I. Göktürk Devleti
  • II. Göktürk (Kutluk) Devleti
  • Uygurlar
  • Avarlar
  • Karluklar
  • Kırgızlar
  • Hazarlar
  • Oğuzlar
  • Türgişler
  • Sabirler

Avrupa'da:

  • Avrupa Hun Devleti
  • Macarlar
  • Bulgarlar
  • Avarlar
  • Kıpçaklar
  • Peçenekler
  • Uzlar
  • Başkurtlar

İskitler[değiştir]

  • Bilinen en önemli hükümdarları Alp Er Tunga ve Tomris Hatun'dur.
  • Eyer, üzengi, gem gibi atı etkin kılan araçları icat etmişlerdir.
  • Kemerli pantolonlar kullanmışlardır.
  • Kurgan tipi mezarlıklar en önemli kalıntılarıdır.

Asya Hun Devleti[değiştir]

  • Teoman tarafından kurulmuştur.
  • Başkenti Ötüken'dir.
  • Mete zamanında devlet en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
  • MÖ 58'te kuzey ve güney olarak parçalanmışlardır. Kuzey batıya göç ederken Güney Çin hakimiyetine girmiştir.
  • Hun hükümdarları imparator anlamına gelen Tan-hu, Şan-yu unvanlarını kullanmışlardır.
  • Mete kurultay ve onlu sistemin kurucusu olarak bilinir.
  • Çi-çi Çin'e boyun eğmediği için hayatını kaybetmiştir.
  • Tanrı, kut, böri, il, ordu, tuğ, kılıç, vb. Hunlardan kalma kelimelerdir.
  • Çi-çi'nin öldürülmesi üzerine batıya göç eden Hunlar Avrupa Hun Devleti'ni kurmuşlar ve kavimler göçüne neden olmuşlardır.

Avrupa Hun Devleti[değiştir]

  • Balamir tarafından kurulmuştur.
  • Attila zamanında en parlak zamanlarını yaşadı. Attila Doğu Roma üzerine iki sefer düzenleyerek Margus ve Anatolios Antlaşmalarını yaptı.

Ak Hun Devleti[değiştir]

  • Afganistan'da kurulmuştur.
  • Eftalit olarak da anılırlar.
  • Sasani ve Göktürklerle İpek Yolu mücadelesine girişince yıkılmışlardır.

Göktürk Devleti[değiştir]

  • Bumin Kağan tarafından kurulmuştur. Ülkenin batı kısmını yabgu unvanıyla kardeşi İstemi Kağan yönetmektedir.
  • Mukan Kağan döneminde en parlak zamanını yaşamıştır.
  • İpek Yolu'nu hakimiyet altına almak için Ak Hunlara karşı Sasanilerle, Sasanilere karşı Bizans'la ittifak kurmuşlardır.
  • Orta Asya ile Roma arasında ilk diplomatik ilişki bu devlet zamanında yaşanmıştır. Doğu Roma elçileri İstemi'yi, sonra oğlu Tardu'yu başkentlerinde ziyaret etmiştir.