Kazakça/Dilbilgisi

Vikikitap, özgür kütüphane
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Adıl Tümleçleri/İsmin Hâlleri[değiştir]

Kazak Türkçesinde adılın (ismin) yedi durumu (hâli) vardır:

Yalın öznel durum: Eksizdir, takısızdır
Belirten durum: Ünlülerden (Seslilerden) sonra nı, ni; l, m, n, ñ, r, v, y, z ünsüzlerinden (Sessizlerden) sonra -dı, -di; k, q, p, s, ş, t ünsüzlerinden sonra -tı, ti; 3. tekil kişi iyelikten sonra n.
Niteleyen durum: Ünlülerden ve m, n, ñ ünsüzlerinden sonra -nıñ, -niñ; l, r, v, y, z ünsüzlerinden sonra -dıñ, -diñ; k, q, p, s, ş, t ünsüzlerinden sonra -tıñ, -tiñ.
Yönelen durum: Ünlülerden ve ünsüzlerden sonra -ğa, -ge; ünsüzlerden sonra -qa, -ke; 1. ve 2. tekil kişi iyelikten sonra -a, -e; 3. kişi iyelikten sonra -na, -ne.
Bulunma durumu: Ünlülerden ve ünsüzlerden sonra -da, -de; ünsüzlerden sonra -ta, -te; 3. tekil kişi iyelikten sonra araya n girer.
Geliş durumu: Ünlülerden ve ünsüzlerden sonra -dan, -den; ünsüzlerden sonra -tan, -ten; tekil kişi ve 3. çokluk kişi iyelikten sonra -nan, -nen.
Adıl Tümleçleri (İsmin Hâlleri)
Hâl Morfem Olası biçimler keme "gemi" awa "hava" şelek "kova" säbiz "havuç" bas "baş" tuz "tuz"
Yalın öznel durum keme awa şelek säbiz bas tuz
Belirten durum -NI -ni, -nı, -di, -dı, -ti, -tı, -n kemeni awa şelekti säbizdi bas tuz
Niteleyen durum -NIŋ -niñ, -nıñ, -diñ, -dıñ, -tiñ, -tıñ kemeniñ awanıñ şelektiñ säbizdiñ bastıñ tuzdıñ
Yönelen durum -GA -ge, -ğa, -ke, -qa, -ne, -na, -e, -a kemege awağa şelekke säbizge basqa tuzğa
Bulunma durumu -DA -de, -da, -te, -ta kemede awada şelekte säbizde basta tuzda
Geliş durumu -DAn -den, -dan, -ten, -tan, -nen, -nan kemeden awadan şelekten säbizden bastan tuzdan
Aracılı durum -Men -men(en) -ben(en) -pen(en) kememen awamen şelekpen säbizben baspen tuzben

Zamirler[değiştir]

Tümleçler (Zamirler)
Durum (Hâl) men
"ben"
sen
"sen"
siz
"siz"
ol
"o"
biz
"biz"
sender
"siz"
sizder
"sizler"
olar
"onlar"
Belirten durum meni seni sizdi onı bizdi senderdi sizderdi olardı
Niteleyen durum meniñ seniñ sizdiñ onıñ bizdiñ senderdiñ sizderdiñ olardıñ
Yönelen durum mağan sağan sizge oğan bizge senderge sizderge olarğa
Bulunma durumu mende sende sizde onda bizde senderde sizderde olarda
Geliş durumu menen senen sizden onan bizden senderden sizderden olardan
Aracılı durum menimen senimen sizben onımen bizben sendermen sizdermen olarmen