Göktürkçe/İçindekiler/Öğretiler/Orkun tamgaları (harfleri)

Vikikitap, özgür kütüphane
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla

Orkun tamgaları kendine özgüdür. Türkler tarafından ayrı ayrı türetilmişlerdir. Kimi dil bilimciler aksini iddia edip alıntı olduğu söylemektedirler. "Soğutça'dan almış, kendileri için uyarlamıştırlar." savını ortaya atanlar henüz bunu kanıtlayamadıkları gibi ellerinde buna dair hiç bir belge ya da kaynak da yoktur. Böyle demelerinin tek açıklanabilir yanıtı, siyasi nedenler olsa gerektir. Orkun tamgalarının özgün olduğuna dair bir çok kanıt bulunmaktadır. Aşağıda bunları inceleyen yazılar yer almaktadır.

  • Türkler şimdiye değin 13 ayrı abece kullanmışlardır. Latin, Soğut (Uygurca'da kullanılmıştır), Arap, Kiril... ama hiç biri Türkçe'nin temel özelliklerinden biri olan büyük ünlü uyumunu korumak için özel önlemler almamıştır. Oysa Orkun tamgalarında bu iş kendiliğinden olmaktadır. Kalın sözcükler için ayrı, ince sözcükler için ayrı tamgalar (harfler) kullanılmıştır.
  • Tamgaların türetim mantığı betizyazı iledir. Yani her bir tamga, bir nesnenin biçimi temel alınarak oluşturulmuştur. Bugün için birçok tamganın kökeni açıklanabilmiştir. Ancak çözülemeyenler de sırlarını korumaktadırlar.

Aşağıda tüm tamgaların listesi verilmiştir.

Eski Türk alfabesi (Klasik çağ)
Kullanım Semboller Günümüz Alfabesine Uyarlaması Semboller Günümüz alfabesine uyarlaması
sesli Old turkic letter A.png A /a/

, /e/

Old turkic letter O.png O /u/

, /o/ , /w/

Old turkic letter I.png I/İ /ɯ/

, /i/ , /j/

Old turkic letter U.png U /ø/

, /y/ , /w/

sessiz Old turkic letter B1.png B /b/ Old turkic letter B2.png B /b/
Old turkic letter D1.png D /d/ Old turkic letter D2.png D /d/
Old turkic letter G1.png G /g/ Old turkic letter G2.png G /g/
Old turkic letter L1.png L /l/ Old turkic letter L2.png L /l/
Old turkic letter N1.png N /n/ Old turkic letter N2.png N /n/
Old turkic letter R1.png R /r/ Old turkic letter R2.png R /r/
Old turkic letter S1.png S /s/ Old turkic letter S2.png S /s/
Old turkic letter T1.png T /t/ Old turkic letter T2.png T /t/
Old turkic letter Y1.png Y /ʤ/ Old turkic letter Y2.png Y /ʤ/
Old turkic letter Q.png Q /q/ Old turkic letter K.png K /k/
Yalın tamgalar
(yalın harfler)
Old turkic letter CH.png /ʧ/ Old turkic letter Z.png -Z /z/
Old Turkic letter M.svg -M /m/ Old turkic letter P.png -P /p/
Old turkic letter SH.png /ʃ/
Ünlülü sessizler Old turkic letter ICH.png IÇ, ÇI, Ç /iʧ/

, /ʧi/ , /ʧ/

Old turkic letter UK.png ÖK, ÜK,
KÖ, KÜ, K
/øk/

, /yk/ ,
/kø/ , /ky/ , /k/

Old turkic letter IQ.png IQ, QI, Q /ɯq/

, /qɯ/ , /q/

Old turkic letter OQ.png OQ, UQ,
QO, QU, Q
/oq/

, /uq/ ,
/qo/ , /qu/ , /q/

Birleşik sessizler Old turkic letter LT.png -LT /lt/

, /ld/

Old turkic letter NG.png -NG /ŋ/
Old turkic letter NCH.png -NÇ /nʧ/ Old turkic letter NY.png -NY /nʤ/
Old turkic letter NT.png -NT /nt/

, /nd/

kelime bölme işareti Old turkic letter SEP.png - (kesme işareti)
(-) — Sadece kelime sonunda