Salarca/-ebilirlik

Salarcada yetenek bildiren yapım eki, Türkçeden farklı olmakla birlikte zamana göre de farklılık gösterebilir.

1. -AlAr: Geniş zamanda yetenek ve beceri bildirmek içindir. Olumsuzu -AlmAs şeklindedir.

• Gaşqan atnı tutalar, yişığan sözni yixalmas. → Kaçan atı tutabilirsin, ama söylediğin sözü geri alamazsın. (Ayso, 2008: s. 55; Ma Chengjun, 2010: s. 345)

Burada kişinin başarıp başaramayacağı durumlardan bahsedilmiş ve hem olumlu hem de olumsuz cümle örneğini tek cümlede vermiştir.

2. -Albır (doğrudan) ve -Alba(r) (dolaylı): Şimdiki zamanda yetenek ve beceri bildirmek içindir. Olumsuzu; doğrudan deneyimde fiilin yalın haline yoqdır takısı eklenerek, dolaylı deneyimde -Almır ile sağlanır.

• U yumaq oynalba(r). Men yumaq oynal yoqdır. → O top oynayabiliyor. Ben top oynayamıyorum. (Lin Lianyun, 1985: s. 70).

Kişi, onun top oynayabildiği kanısına varmıştır. Ancak kendisinin oynayamadığından emindir.

• Men varalmır. → Ben gidemiyorum. (Ma Wei, 2016: s. 55).

Kişi, daha önce gitmeye çalışmamıştır, emin değildir ama dolaylı olarak bu kanıya varmıştır.

Kalın ünlü bazen dar okunur:

• Bixi teğü men çıxılmır. → Yüksek basamakları ben çıkamıyorum. (Lin Lianyun, 1985: s. 70).

Kişi çıkmayı daha önce deneyimlememiştir ama çıkamayacağını farkındadır.

3. -AlcI ve -AlmIş: Geçmiş zamanda yetenek ve beceri bildirmek içindir. Olumsuzluk fiile gelen -mA- eki ile sağlanır.

• Men varalcı. → Gidebildim. (Ma Wei, 2016: s. 55).
• Men varalmacı. → gidemedim. (Ma Wei, 2016: s. 55).
• Men varalmış. → Gidebilmişim.
• Men varalmamış. → Gidememişim.

4. -AlgUr ve -AlgA(r): Gelecek zamanda yetenek ve beceri bildirmek içindir. Olumsuzluk fiile gelen -mA- eki ile sağlanır.

• Ette u gelalmağa(r). → Yarın o gelemeyecekmiş. (Lin Lianyun, 1985: s. 70).

Kişi, kişinin gelemeyeceğini dolaylı olarak öğrenmiştir. Doğrudan gelemeyecek kişiden duymamıştır.

(Lin Lianyun, 1985: 70; Ma Wei, 2016: s. 55).

Kaynakça

• 张, 进锋 (Ayso Cañ Cinfen) (2008) 乌璐别格 (Ulubeğ), 鄭初陽 (Çuyañ Yebey oğlı Ceñ), editors, Salar İbret Sözler 撒拉尔谚语 [Salar Atasözleri]‎, China Salar Youth League.
• Dwyer, Arienne M. (1998). The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2: 49-83. (İngilizce).
• Dwyer, Arienne M. (2007). Salar: A study in Inner Asian language contact processes. Part I: Phonology. Turcologica 37, 1. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. (İngilizce).
• Kakuk, S. (1962). “Un Vocabulaire Salar.” Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 14, no. 2: 173–96. (Fransızca).
• 林莲云 [Lin Lianyun] (1985). 撒拉语简志 [A Brief History of Salar]‎, Beijing: 民族出版社: 琴書店. (Çince).
• Ma, Chengjun, Han, Lianye, Ma, Weisheng (December 2010) “nang”, in 米娜瓦尔 艾比布拉 (Minavar Abibra), editor, 撒维汉词典 (Sāwéihàncídiǎn) [Salar-Uyghur-Chinese dictionary] (in Chinese), 1st edition, Beijing.
• Ma, W. (2014). 中国少数民族语言会话读本: 撒拉语——366句会话句 [Conversational Textbook of Chinese Minority Languages: Salar Language – 366 Conversational Sentences]. 社会科学文献出版社 [Social Sciences Academic Press].
• Ma, W. (2016). 国家社会科学基金项目: 濒危语言——撒拉语研究 [National Social Science Fund Project: Research on the Endangered Language – Salar].
• Potanin, G.N. (1893). Тангутско-Тибетская окраина Китая и Центральная Монголия (Rusça).
• Tenişev, Edhem (1976). Stroj salárskovo jazyká [Salar Grameri], Moskova. (Rusça).
• Yakup, Abdurishid. (2002). An Ili Salar Vocabulary: Introduction and a Provisional Salar-English Lexicon‎, Tokyo: University of Tokyo.