Salarca/Şimdiki zaman

Şimdiki zamanda Salarcada iki farklı ek dikkate alınır. Bunlar tıpkı Türkçe -yor gibi ünlü uyumuna tabi değildir. Ancak Türkçeden farklı olarak ikiye ayrılır:

1. -bır: Doğrudan gözlemlenen ya da tecrübe edilen eylemler içindir. Olumsuzluk fiilin yalın halinden sonra gelen yoq takısı ile sağlanır.

• Men işbır. → Yemek yiyorum.
• Men iş yoq. → Yemek yemiyorum.

Yemek yeme eylemini kişi doğrudan dolaysız olarak yapmaktadır.

• Beliği neğe yığlabır i? → Böyle neden ağlıyorsun? (Ma Wei, 2016: s. 181).

Ağlayan kişinin ağladığını doğrudan gözlemlemektedir.

1.1. Geçmiş zaman yerine kullanımı.

• Geci sen geğende, men neme işbır. → Dün sen geldiğinde yemek yiyordum. (Ma Wei, 2016: s. 115).

Yemek yiyen kişi yemek yemeyi doğrudan deneyimlemektedir. Örnekte görüldüğü üzere, geçmiş zamanın şimdiki zamanı yerine de kullanılabilmektedir.

1.2. Geniş zaman yerine kullanımı.

• Siniği gagañ her güne er 几点de (jidiende) 上班 (Shangban) etbır i?. → Senin ağabeyin her gün sabah saat kaçta işbaşı yapıyor? (Ma Wei, 2014: s. 48).

Soru sorulan kişi ağabeyin işbaşı yaptığını doğrudan gözlemlemektedir.

2. -ba(r): Dolaylı bir gözlemden elde edilen bilgi içindir. Olumsuzluk fiilin yalın halinden sonra gelen yoxa takısı ile sağlanır.

• İtçük uklıba(r). → Köpek uyuyormuş. (dolaylı gözlem) (Ma Wei, 2016: s. 53).
• İtçük uklı yoxa. → Köpek uyumuyormuş. (dolaylı gözlem) (Ma Wei, 2016: s. 53).

Kişi köpeğin uyuduğunu doğrudan gözlemlememiştir. Birinden duymuş olmalıdır.

2.1. Geçmiş zaman yerine kullanımı.

• Mi(niği) abam ülğende, men ağırba(r). → Babam öldüğünde ben hastaymışım. (Lin Lianyun, 1985: s. 67).

Kişi babasının öldüğü zamanı hatırlamamaktır ama dolaylı olarak bu bilgiye ulaşmıştır.

(Ma Wei, 2014: s. 20; Ma Wei, 2016: s. 53).

Kaynakça

• Dwyer, Arienne M. (1998). The Turkic strata of Salar: An Oghuz in Chaghatay clothes? Turkic Languages 2: 49-83. (İngilizce).
• Dwyer, Arienne M. (2007). Salar: A study in Inner Asian language contact processes. Part I: Phonology. Turcologica 37, 1. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag. (İngilizce).
• Kakuk, S. (1962). “Un Vocabulaire Salar.” Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae 14, no. 2: 173–96. (Fransızca).
• 林莲云 [Lin Lianyun] (1985). 撒拉语简志 [A Brief History of Salar]‎, Beijing: 民族出版社: 琴書店. (Çince).
• Ma, Chengjun, Han, Lianye, Ma, Weisheng (December 2010) “nang”, in 米娜瓦尔 艾比布拉 (Minavar Abibra), editor, 撒维汉词典 (Sāwéihàncídiǎn) [Salar-Uyghur-Chinese dictionary] (in Chinese), 1st edition, Beijing.
• Ma, W. (2014). 中国少数民族语言会话读本: 撒拉语——366句会话句 [Conversational Textbook of Chinese Minority Languages: Salar Language – 366 Conversational Sentences]. 社会科学文献出版社 [Social Sciences Academic Press].
• Ma, W. (2016). 国家社会科学基金项目: 濒危语言——撒拉语研究 [National Social Science Fund Project: Research on the Endangered Language – Salar].
• Potanin, G.N. (1893). Тангутско-Тибетская окраина Китая и Центральная Монголия (Rusça).
• Tenişev, Edhem (1976). Stroj salárskovo jazyká [Salar Grameri], Moskova. (Rusça).
• Yakup, Abdurishid. (2002). An Ili Salar Vocabulary: Introduction and a Provisional Salar-English Lexicon‎, Tokyo: University of Tokyo.